Banker's Review Online - Οι ελληνικές τράπεζες στα Βαλκάνια: κίνδυνοι και προκλήσεις

Παρασκευή, 14 Δεκεμβρίου 2018

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

International Banking

Οι ελληνικές τράπεζες στα Βαλκάνια: κίνδυνοι και προκλήσεις

8 Ιουνίου 2010 | 10:52 Γράφουν οι Γ.  Στούμπος, Ι.  Τσικριπής Topics: International Banking

Οι ελληνικές τράπεζες στα Βαλκάνια: κίνδυνοι και προκλήσεις

Σημαντική παρουσία και δραστηριότητες έχουν να επιδείξουν οι ελληνικές τράπεζες στα Βαλκάνια και την ευρύτερη περιοχή. Η χρηματοπιστωτική κρίση όμως, όπως είναι φυσικό, αλλάζει τις ισορροπίες και τις στρατηγικές.

Το πριν...
Μετά την πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων το 1989, οι ελληνικές τράπεζες διέβλεψαν σημαντικές επενδυτικές ευκαιρίες στα Βαλκάνια (ελληνικές τράπεζες έχουν ιδρύσει υποκαταστήματα ή θυγατρικές στις εξής χώρες σε φάση μετάβασης: στις πέντε χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης -Αλβανία, Βουλγαρία, Ρουμανία, ΠΓΔΜ, Σερβία-, σε μία χώρα της Κοινοπολιτείας Ανεξαρτήτων Κρατών -την Ουκρανία- και σε μία χώρα της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης -την Πολωνία. Επιπλέον, έχουν παρουσία στις αναδυόμενες αγορές της Τουρκίας και της Αιγύπτου) και ανέλαβαν το ριψοκίνδυνο εγχείρημα να επεκταθούν στην περιοχή.

Αρχικά, η επέκταση είχε τη μορφή της ίδρυσης τοπικών υποκαταστημάτων ή γραφείων αντιπροσωπείας. Μετά τα τέλη της δεκαετίας του 1990, οι ελληνικές τράπεζες κινήθηκαν πιο αποφασιστικά στην περιοχή, ιδρύοντας τοπικές θυγατρικές ή και εξαγοράζοντας τοπικές τράπεζες. Παρακάτω συνοψίζονται οι κυριότεροι παράγοντες που συνέβαλαν στην επέκταση των ελληνικών τραπεζών στα Βαλκάνια και παρουσιάζεται το χρονικό αυτής της επέκτασης:

1. Τη δεκαετία του 1990, ως αναγκαία προϋπόθεση για να ενταχθεί η Ελλάδα στην Eυρωπαϊκή Νομισματική Eνωση, εφαρμόστηκαν διάφορα οικονομικά μέτρα για να επιτευχθεί θεσμική και πραγματική σύγκλιση. Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα ωφελήθηκε ιδιαίτερα από αυτή τη διαδικασία διότι, μεταξύ άλλων αλλαγών, καταργήθηκαν οι διοικητικοί περιορισμοί στις κινήσεις κεφαλαίων και απελευθερώθηκε η αγορά χρήματος. Οι ελληνικές τράπεζες πέρασαν και αυτές από μια διαδικασία αναδιάρθρωσης που προετοίμασε το έδαφος για την επέκτασή τους εντός και εκτός των εθνικών συνόρων.

2. Οι κυβερνήσεις των χωρών της Βαλκανικής επιχείρησαν αναδιάρθρωση του τραπεζικού τους τομέα, εφαρμόζοντας ποικίλα μέτρα εξυγίανσης και ιδιωτικοποιήσεων τραπεζών. Αυτές οι συνθήκες προσέλκυσαν όλες τις μεγάλες ελληνικές τράπεζες προς τις βαλκανικές αγορές.

3. Οι προοπτικές ανάπτυξης ήταν εξαιρετικές, δεδομένου του χαμηλού ύψους της τραπεζικής διαμεσολάβησης και της αναμενόμενης μακροοικονομικής σταθερότητας που πρόσφερε η προοπτική ένταξης των χωρών αυτών στην Ευρωπαϊκή Eνωση.

4. Η μεγαλύτερη επέκταση των τραπεζών στα Βαλκάνια σημειώθηκε μετά τις χρηματοπιστωτικές κρίσεις που έπληξαν το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1990 όλες τις οικονομίες στην περιοχή, και με ιδιαίτερη δριμύτητα την Αλβανία (1997), τη Βουλγαρία (1996-7) και τη Ρουμανία (1998-9). Αυτές οι κρίσεις επιτάχυναν τη διαδικασία των ιδιωτικοποιήσεων, στο πλαίσιο των οποίων οι κυβερνήσεις πρόσφεραν κρατικές τράπεζες σε ξένους επενδυτές σε πολύ ελκυστικές τιμές.

Με τη λήξη του δεύτερου κύματος τραπεζικών μεταρρυθμίσεων, οι τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες εδραίωσαν μια σημαντική παρουσία στην περιοχή (εκτός από τις πέντε μεγαλύτερες τράπεζες, η Marfin Egnatia Bank, η Εμπορική και η Αγροτική Τράπεζα έχουν μικρή παρουσία στη Νοτιοανατολική Ευρώπη), ενώ σε ορισμένες χώρες απέκτησαν ηγετική θέση στην αγορά, ανταγωνιζόμενες άλλες ξένες τράπεζες (αυστριακές, ιταλικές, γαλλικές, γερμανικές), οι οποίες είχαν επεκταθεί ραγδαία εν τω μεταξύ.

Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι με στοιχεία Δεκεμβρίου 2008 οι ελληνικές τράπεζες κατέχουν, σε σχέση με το συνολικό ενεργητικό, μερίδιο αγοράς ύψους 28.7% στη Βουλγαρία, 16.2% στη Ρουμανία, 27.7% στην Αλβανία, 16,9% στη Σερβία, 24.6% στην ΠΓΔΜ και 4% στην Τουρκία.

Το πριν...
Μετά την πτώση των κομμουνιστικών καθεστώτων το 1989, οι ελληνικές τράπεζες διέβλεψαν σημαντικές επενδυτικές ευκαιρίες στα Βαλκάνια (ελληνικές τράπεζες έχουν ιδρύσει υποκαταστήματα ή θυγατρικές στις εξής χώρες σε φάση μετάβασης: στις πέντε χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης -Αλβανία, Βουλγαρία, Ρουμανία, ΠΓΔΜ, Σερβία-, σε μία χώρα της Κοινοπολιτείας Ανεξαρτήτων Κρατών -την Ουκρανία- και σε μία χώρα της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης -την Πολωνία. Επιπλέον, έχουν παρουσία στις αναδυόμενες αγορές της Τουρκίας και της Αιγύπτου) και ανέλαβαν το ριψοκίνδυνο εγχείρημα να επεκταθούν στην περιοχή.

Αρχικά, η επέκταση είχε τη μορφή της ίδρυσης τοπικών υποκαταστημάτων ή γραφείων αντιπροσωπείας. Μετά τα τέλη της δεκαετίας του 1990, οι ελληνικές τράπεζες κινήθηκαν πιο αποφασιστικά στην περιοχή, ιδρύοντας τοπικές θυγατρικές ή και εξαγοράζοντας τοπικές τράπεζες. Παρακάτω συνοψίζονται οι κυριότεροι παράγοντες που συνέβαλαν στην επέκταση των ελληνικών τραπεζών στα Βαλκάνια και παρουσιάζεται το χρονικό αυτής της επέκτασης:

1. Τη δεκαετία του 1990, ως αναγκαία προϋπόθεση για να ενταχθεί η Ελλάδα στην Eυρωπαϊκή Νομισματική Eνωση, εφαρμόστηκαν διάφορα οικονομικά μέτρα για να επιτευχθεί θεσμική και πραγματική σύγκλιση. Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα ωφελήθηκε ιδιαίτερα από αυτή τη διαδικασία διότι, μεταξύ άλλων αλλαγών, καταργήθηκαν οι διοικητικοί περιορισμοί στις κινήσεις κεφαλαίων και απελευθερώθηκε η αγορά χρήματος. Οι ελληνικές τράπεζες πέρασαν και αυτές από μια διαδικασία αναδιάρθρωσης που προετοίμασε το έδαφος για την επέκτασή τους εντός και εκτός των εθνικών συνόρων.

2. Οι κυβερνήσεις των χωρών της Βαλκανικής επιχείρησαν αναδιάρθρωση του τραπεζικού τους τομέα, εφαρμόζοντας ποικίλα μέτρα εξυγίανσης και ιδιωτικοποιήσεων τραπεζών. Αυτές οι συνθήκες προσέλκυσαν όλες τις μεγάλες ελληνικές τράπεζες προς τις βαλκανικές αγορές.

3. Οι προοπτικές ανάπτυξης ήταν εξαιρετικές, δεδομένου του χαμηλού ύψους της τραπεζικής διαμεσολάβησης και της αναμενόμενης μακροοικονομικής σταθερότητας που πρόσφερε η προοπτική ένταξης των χωρών αυτών στην Ευρωπαϊκή Eνωση.

4. Η μεγαλύτερη επέκταση των τραπεζών στα Βαλκάνια σημειώθηκε μετά τις χρηματοπιστωτικές κρίσεις που έπληξαν το δεύτερο ήμισυ της δεκαετίας του 1990 όλες τις οικονομίες στην περιοχή, και με ιδιαίτερη δριμύτητα την Αλβανία (1997), τη Βουλγαρία (1996-7) και τη Ρουμανία (1998-9). Αυτές οι κρίσεις επιτάχυναν τη διαδικασία των ιδιωτικοποιήσεων, στο πλαίσιο των οποίων οι κυβερνήσεις πρόσφεραν κρατικές τράπεζες σε ξένους επενδυτές σε πολύ ελκυστικές τιμές.

Με τη λήξη του δεύτερου κύματος τραπεζικών μεταρρυθμίσεων, οι τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες εδραίωσαν μια σημαντική παρουσία στην περιοχή (εκτός από τις πέντε μεγαλύτερες τράπεζες, η Marfin Egnatia Bank, η Εμπορική και η Αγροτική Τράπεζα έχουν μικρή παρουσία στη Νοτιοανατολική Ευρώπη), ενώ σε ορισμένες χώρες απέκτησαν ηγετική θέση στην αγορά, ανταγωνιζόμενες άλλες ξένες τράπεζες (αυστριακές, ιταλικές, γαλλικές, γερμανικές), οι οποίες είχαν επεκταθεί ραγδαία εν τω μεταξύ.

Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι με στοιχεία Δεκεμβρίου 2008 οι ελληνικές τράπεζες κατέχουν, σε σχέση με το συνολικό ενεργητικό, μερίδιο αγοράς ύψους 28.7% στη Βουλγαρία, 16.2% στη Ρουμανία, 27.7% στην Αλβανία, 16,9% στη Σερβία, 24.6% στην ΠΓΔΜ και 4% στην Τουρκία.


Το μετά...
Οι ελληνικές τράπεζες που δραστηριοποιούνται στις βαλκανικές χώρες, για την περίοδο 2002-2008, εμφάνισαν υψηλότερη αποδοτικότητα (ROA) από ότι τα αντίστοιχα μητρικά ιδρύματα. Η άνοδος του διαθέσιμου εισοδήματος και τα νέα καταναλωτικά πρότυπα στις χώρες αυτές, οδήγησαν σε έντονη αύξηση των προϊόντων λιανικής τραπεζικής (όπως ενυπόθηκα στεγαστικά και καταναλωτικά) και επιχειρηματικά δάνεια. Οι μεγαλύτερες από αυτές τις αυξήσεις σημειώθηκαν στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, εν όψει της πλήρους ένταξής τους στην ΕΕ (Πηγή: Raiffeissen Bank).

Επίσης, όπως προκύπτει από τα δημοσιευμένα οικονομικά στοιχεία των τραπεζών, οι επισφάλειες που εμφάνιζαν οι θυγατρικές τους έως το 2008 ήταν χαμηλότερες από τις επισφάλειες των μητρικών τραπεζών, γεγονός που σχετίζεται έως ένα βαθμό, με την ταχεία πιστωτική επέκταση και τη μη ωρίμαση μεγάλου μέρους του χαρτοφυλακίου δανείων, το οποίο δεν είχε ακόμη δοκιμαστεί σε πτωτική φάση του οικονομικού  κύκλου.

Το μακροοικονομικό περιβάλλον στις χώρες της αναδυώμενης Ευρώπης άλλαξε δραματικά μετά την πτώχευση της Lehman Brothers, πριν από τον Σεπτέμβριο του 2008. Η ταυτόχρονη κατάρρευση του εξωτερικού εμπορίου και των εισροών άμεσων ξένων επενδύσεων, «βύθισε» τις χώρες αυτές σε ύφεση για το 2009. Η απότομη μείωση της πιστωτικής επέκτασης από όλες τις ξένες τράπεζες, κυρίως λόγω της αύξησης του πιστωτικού κινδύνου, είχε σοβαρές επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία των Βαλκανίων.

Εως ένα βαθμό είναι βάσιμη η κριτική που διατυπώνεται ότι οι ξένες τράπεζες, συμπεριλαμβανομένων και των ελληνικών, χρηματοδότησαν τις εγχώριες οικονομίες πιθανόν περισσότερο από τις πραγματικές τους δυνατότητες.

Επίσης, αναδείχθηκε η ανάγκη διαφοροποίησης στο έως σήμερα μοντέλο επέκτασης στην περιοχή, όπου υπήρχε εξάρτηση από τις μητρικές τράπεζες για άντληση ρευστότητας, και εστίασης στη συλλογή εγχώριων αποταμιεύσεων. Αναμφισβήτητα, η επιδείνωση του οικονομικού περιβάλλοντος θα έχει επιπτώσεις στην ποιότητα του δανειακού χαρτοφυλακίου. Αρκετοί αναλυτές προβλέπουν σημαντική αύξηση των επισφαλειών στα δανειακά χαρτοφυλάκια, ενώ ο σημαντικός περιορισμός των πιστοδοτήσεων θα εμφανίσει φαινόμενα προκυκλικότητας (procyclicality) στις εγχώριες οικονομίες.

Υπάρχουν, όμως, και άλλοι παράγοντες που υποδηλώνουν επιπρόσθετους δυνητικούς κινδύνους από αυτή την επέκταση και κυρίως τον υψηλό  κίνδυνο που συνδέεται με τη συναλλαγματική ισοτιμία. Το επίμονα υψηλό έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου, που σε ορισμένες περιπτώσεις πλησίαζε το 20% του ΑΕΠ, οι εξίσου επίμονες πληθωριστικές πιέσεις και οι πιθανές, μελλοντικές υποτιμήσεις των εθνικών νομισμάτων, θα έχουν αρνητικά επακόλουθα για τα τραπεζικά ιδρύματα που έχουν χρησιμοποιήσει τα διαθέσιμά τους σε ευρώ για να χορηγήσουν πιστώσεις χωρίς απόλυτη εξασφάλιση έναντι του κινδύνου.

Υπό αυτή την έννοια, το 2010 θα είναι ένα κρίσιμο έτος για τις δραστηριότητες των ελληνικών τραπεζών στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, καθώς η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση ανέδειξε μεγάλες μακροοικονομικές ανισορροπίες και σημαντικές ευπάθειες του τραπεζικού τους τομέα.

Η δημοσιονομική κρίση που ξέσπασε στη χώρα μας τους πρώτους μήνες του τρέχοντος έτους, αποτελεί ένα ακόμα παράγοντα δυσκολίας για τις ελληνικές τράπεζες που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, καθώς δυσκολεύει τόσο την πρόσβαση στις αγορές χρήματος και κεφαλαίων, όσο και στην προσέλκυση καταθέσεων. Παρόλα αυτά, οι ελληνικές τράπεζες απέδειξαν ότι είναι μακροπρόθεσμοι επενδυτές στην περιοχή και δεν προχώρησαν σε αποεπένδυση δραστηριοτήτων.

Τέλος, να σημειωθεί ότι οι ελληνικές τράπεζες λειτουργούν σε ένα περιβάλλον που αλλάζει ραγδαία και χαρακτηρίζεται από αύξηση του βαθμού συγκέντρωσης της αγοράς και από εντεινόμενες πιέσεις του ανταγωνισμού, κυρίως από την πλευρά άλλων ξένων τραπεζών.

Γι’ αυτό και θα πρέπει να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να μην υπολείπονται των ανταγωνιστών τους, προσφέροντας σύγχρονα τραπεζικά προϊόντα, ιδίως στον τομέα της λιανικής τραπεζικής, και καλύπτοντας όλο το φάσμα των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών (π.χ. χρηματοδοτική μίσθωση, πρακτόρευση επιχειρηματικών απαιτήσεων, ασφαλιστικά προϊόντα, παροχή επενδυτικών συμβουλών, διαχείριση ακινήτων κ.λπ.).

Μέτρο της επιτυχίας τους στο μέλλον και μετά την υπέρβαση της κρίσης θα αποτελέσει τόσο η κερδοφορία τους όσο και το μερίδιο αγοράς που θα έχουν κατοχυρώσει σε μια ταχέως μεγεθυνόμενη αγορά.

Όλα αυτά θα πρέπει να συνοδεύονται από αποτελεσματική διαχείριση κινδύνων και επαρκή συστήματα εσωτερικού ελέγχου, ισχυρή καταθετική βάση και επάρκεια προβλέψεων για επισφαλείς απαιτήσεις και αποτελεσματική στρατηγική διοίκησης και λειτουργίας. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να διασφαλίσουν τη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητά  τους μακροπρόθεσμα, καθώς η ήδη σημαντική παρουσία των ελληνικών τραπεζών στα Βαλκάνια δύναται να αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης και κερδοφορίας στο μέλλον.

Αναγνωρίζεται πάντως, ότι τυχόν διασάλευση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη στο μέλλον θα επηρεάσει σοβαρά τα μητρικά ιδρύματα στην Ελλάδα ως προς τη συνολική κερδοφορία τους και την έκθεσή τους σε κίνδυνο.

* Η μελέτη απηχεί τις απόψεις των συγγραφέων και όχι κατ’ ανάγκη της Τράπεζας της Ελλάδος

Banker's Review (T. 016)
« 1 2 »

Έχετε άποψη;
Ο σχολιασμός των άρθρων προϋποθέτει την Είσοδο σας στο Banker's Review Online.
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Δείτε ακόμη...

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σήμερα

Αυτοί που διάβασαν αυτό διάβασαν επίσης

Τα πιο δημοφιλή Topics

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε αυτήν την ενότητα

Οι πιο δημοφιλείς ειδήσεις σε άλλες ενότητες

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Συνεντεύξεις / Πρόσωπα

 
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Topics

Συγχωνεύσεις και εξαγορές

Private banking

Πιστωτική κρίση

Credit Risk management

Enterprise risk management

Best work place

Multichannel Strategy

Innovation

International Banking

Outsourcing

©2018 Boussias Communications, all rights reserved. Κλεισθένους 338, 153 44 Γέρακας, info@boussias.com, Τ:210 6617777, F:210 6617778